هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
93
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
صاحب اختيار آن زمين ، اگر خواهد كه احدى را مجال « تردّد » نباشد ، مىتواند به اعانت دو من « باروت » ، « 1 » آن راه را چنان خراب كند ، كه تا يك سال اصلاح نپذيرد . [ پل كلم ] بعد از 2 فرسخ ، ده « پل كلم » را به دست چپ گذاشته ، [ وانه ] پس از 2 فرسخ ديگر ، به ده « وانه » « 2 » رسيديم . دهى است خوش آب و هوا . امامزاده [ اى ] در آنجا مدفون است . قبّه و بارگاه « 3 » او را خوب ساختهاند . [ جنگل ده ] نزديك به « وانه » ، ده ديگر هست ؛ اسم او « جنگل ده » « 4 » [ است ] . [ گزنگ ] نيم فرسخ از آنجا گذشته ، ده « گزنگ » « 5 » است . سه ده ديگر هم پيدا بود .
--> ( 1 ) . در اصل : باروط ( 2 ) . وانا يا وانه ( vaneh ) روستايى از توابع بخش لاريجان شهرستان آمل در كنار رود هراز سر راه آمل به تهران در 5 كيلومترى شمال شرقى گزنك . در اين روستا برجگبرى به شكل مخروط ناقص با گنبدى مخروطى وجود دارد . دمورگان عكس آن را كشيده و مىگويد : « كمى دور تر از دهكده وانه برجى است كه آن راه به گبرها نسبت مىدهند . طرح بناى آن جالبتوجه است . » ( هيأت علمى فرانسه در ايران ، 241 ) ( 3 ) . امامزاده عبد الله كه بنايى است هشت ترك كه پهناى هر ترك آن از داخل 154 سانتىمتر . اهالى محل گنبد قديمى آن را كه يكى از گنبدهاى زيباى مازندران بود در سال 1353 ه . ش . ويران كردند و گنبدى بىقواره براى آن ساختهاند . ( از آستارا تا استارباد ، 3 / 446 - 448 ) . ( 4 ) . امروزه به آن شنگلده ( S ? angoldeh ) مىگويند و از روستاهاى زيباى بخش لاريجان شهرستان آمل است در كنار رودخانه هراز و سر راه آمل به تهران در 4 كيلومترى شمال شرقى گزنك . امامزاده عابدين رضا و گورستان قديمى آن ، با بنايى از خارج و داخل چهارگوشه با گنبدى مدور كه بام بنا از خارج چهار ترك است در اين آبادى وجود دارد . ( 5 ) . گزنك ( Gazanak ) مركز بخش لاريجان شهرستان آمل در محل تلاقى رودخانههاى هراز و تلخرود و سه راه آمل به تهران در دامنه كوهستان البرز واقع شده است . در اين روستا چند امامزاده بدون سنديت تاريخى وجود دارد ، مانند جعفر بن ربيع ، نبى ، سلطان سيد محمد قرشى ( نماى گنبد از خارج هشت ترك درويشى است ) و دو مسجد غربى و شرقى كنار آنكه مسجد غربى تاريخ 5 محرم 1313 ه . ق . ( عصر ناصرى ) دارد و نوروز على بيك اسكى سازنده آن است و مسجد غربى سال 1327 ه . ق . ( از آستارا تا استارآباد ، 3 / 435 - 438 ) . اين شهر كه كوچكترين شهر ايران محسوب مىشود ، در آبانماه 1385 ه . ش . 97 خانوار و 362 نفر جمعيت داشته است .